Alg\u0131lanabilir nitelikteki nesne, olay, olgu, ve s\u00fcre\u00e7ler, bizim de bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fumuz fiziksel<\/i> ya da as\u0131l\u00a0<\/i>ger\u00e7e\u011fi olu\u015fturur. Bu ger\u00e7e\u011fin i\u00e7inde insan eliyle olu\u015fturulmu\u015f ger\u00e7ek de bulunur. \u00a0Bir zamanlar bar\u0131nmak i\u00e7in do\u011fal ma\u011faralar\u0131 kullanan insan, yeterli \u00a0ma\u011fara bulamay\u0131nca do\u011fadaki ma\u011faralar\u0131n benzerlerini\u00a0<\/i>kayalar\u0131 ve ta\u015flar\u0131 oyarak yapt\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, yal\u0131n nesnelerin benzerlerini \u00fcretmekten, var olan olaylar\u0131n, olgular\u0131n, ve s\u00fcre\u00e7lerin benzerleri yan\u0131nda, daha \u00f6nce hi\u00e7 g\u00f6zlenmemi\u015f hem de fiziksel ger\u00e7ekmi\u015f gibi alg\u0131lanabilen olay, olgu, ve s\u00fcre\u00e7leri \u00a0\u00fcretir duruma geldik. \u00a0\u0130nsan eliyle olu\u015fturulan ve fiziksel ger\u00e7ekmi\u015f gibi alg\u0131lanabilen bu ger\u00e7e\u011fe sanal ger\u00e7ek<\/i> diyoruz.<\/p>\n
Devinim i\u00e7indeki ger\u00e7ek d\u00fcnyay\u0131 \u00e7ok boyutlu bir yap-boz gibi d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Bu yap-bozun baz\u0131 par\u00e7alar\u0131 zaman i\u00e7inde ge\u00e7ici ya da s\u00fcrekli olarak kaybolabilir. \u00a0Ancak do\u011fa, kaybolan par\u00e7alardan dolay\u0131 olu\u015fan bo\u015fluklar\u0131 yeni par\u00e7alar olu\u015fturarak bu yap-bozun b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve s\u00fcreklili\u011fini korur. Yap-bozun her par\u00e7as\u0131 sanki bu i\u015flevle donat\u0131lm\u0131\u015f gibidir. Di\u011fer par\u00e7alara g\u00f6re fiziksel ger\u00e7ekli\u011fe eklenmi\u015f insan eliyle \u00fcretilen ger\u00e7eklerin say\u0131s\u0131 ve \u00e7e\u015fitlili\u011finin \u00e7ok fazla olmas\u0131, bu yap-bozun en yetenekli par\u00e7as\u0131n\u0131n insan oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n
Bu yetene\u011fimizi nas\u0131l kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131za yak\u0131ndan bakacak olursak, olu\u015fturmak istedi\u011fimiz ger\u00e7e\u011fin bir benzerini\u00a0\u00f6nce beynimizde bir tasar\u0131m s\u00fcreci sonunda olu\u015ftu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. \u00a0Bu tasar\u0131m s\u00fcreci sonunda \u00a0m<\/i>odel<\/i>\u00a0 ad\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz ger\u00e7e\u011fin d\u00fc\u015f\u00fcnsel d\u00fcnyam\u0131zdaki bu benzeri tasar\u0131mc\u0131s\u0131na fiziksel bir ger\u00e7e\u011fin t\u00fcm \u00f6zelliklerini duyumlatabilecek sanal bir ger\u00e7ektir. Daha sonra da bu sanal ger\u00e7ek bir resim, \u015fekil, ya da girdi ve \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131yla bir dizgenin soyut modeli olan matematiksel denklemler bi\u00e7iminde tasar\u0131mc\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki beyinler taraf\u0131ndan da alg\u0131lanabilir bir fiziksel ger\u00e7ekli\u011fe do\u011fru evrilmeye ba\u015flar.<\/p>\n
Bu bizi, \u00a0sanal ger\u00e7e\u011fin fiziksel ger\u00e7e\u011fi \u00f6nceledi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesine g\u00f6t\u00fcrebilir.\u00a0Ger\u00e7ek bir g\u00fcl olmadan sanal bir g\u00fcl ya da hi\u00e7 benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir \u00e7i\u00e7ek tasarlama olana\u011f\u0131 yoktur. \u00d6te yandan, \u00e7\u00f6l\u00fcn ortas\u0131ndayken g\u00f6zlerimizi kapat\u0131p d\u00fc\u015f\u00fcnsel g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fc kullanarak beynimizde bir g\u00fcl tasarlama ve onu ger\u00e7ek bir g\u00fcl\u00fcn sap\u0131, yapraklar\u0131, dikenleri, rengi ve kokusuyla ger\u00e7ek bir g\u00fcl gibi alg\u0131layabilme yetene\u011fine sahip oldu\u011fumuzu, ve bilgi ve bili\u015fim teknolojimizle giderek fiziksel d\u00fcnyadan al\u0131nan kavramlar\u0131n \u00f6rt\u00fcklendi\u011fi \u00e7ok boyutlu ve \u00e7ok katmanl\u0131 sanal d\u00fcnyalar olu\u015fturabildi\u011fimizi \u00a0d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z evrenin fiziksel bir ger\u00e7ek mi yoksa sanal bir ger\u00e7ek mi oldu\u011fu konusunda da kafam\u0131z kar\u0131\u015fabilir.<\/p>\n
Etkile\u015fimli bilgisayar oyunlar\u0131 ve karma\u015f\u0131k sanal d\u00fcnya tasar\u0131mlar\u0131ndaki geli\u015fmeler, yeterince ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde deneyimlenen bu sanal d\u00fcnyalar\u0131 fiziksel ger\u00e7ek d\u00fcnyalar gibi alg\u0131latabilmektedir. Dokunma hissi veren devreli bir eldiven ya da vites kolu gibi bir oyun \u00e7ubu\u011fuyla etkile\u015fim i\u00e7inde b\u00f6yle bir deneyim ya\u015fayan ki\u015fiye sanal d\u00fcnyadan geri bildirim sa\u011flayan dizgeler de devreye girdi\u011finde, ya\u015fanan ger\u00e7e\u011fin yaln\u0131zca g\u00f6rsel bir ger\u00e7ek olman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ti\u011fi ve bu ger\u00e7e\u011fin fiziksel mi yoksa sanal m\u0131 oldu\u011funu ay\u0131rt etmenin giderek zorla\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131 ile, ileri bilgi i\u015flemenin t\u00fcm bir evrenin devinbilimini y\u00f6netecek kadar karma\u015f\u0131k olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek zor de\u011fildir. Fiziksel evrenimiz, sonu\u00e7ta, Galileo’nun da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi gibi, fiziksel denklemler ve matematiksel usa vurmalarla yakla\u015f\u0131klan\u0131yorsa, “fiziksel” ger\u00e7eklik yasalar\u0131 neden sanal ger\u00e7eklikle yakla\u015f\u0131klanamas\u0131n? E\u011fer bu yap\u0131labiliyorsa, asl\u0131nda sanal bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yor oldu\u011fumuz kolay red edilir bir sav olmaktan \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n
Evrenimizdeki fizi\u011fe bir bakacak olursak, bir \u00e7ok \u00e7eli\u015fim ve belirsizlikle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z. Whitworth(2007) asl\u0131nda sanal bir d\u00fcnyaya g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f olabilece\u011fimiz y\u00f6n\u00fcndeki kuram\u0131n\u0131 savunurken, nicey<\/em><\/a> fizi\u011finin\u00a0 b\u00f6yle bir alan oldu\u011funu\u00a0ve “garip” \u00a0fizik olarak ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. S\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 bu makalesinde, evrenin bilgi i\u015flemle yarat\u0131lan sanal bir ger\u00e7ek oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesi tart\u0131\u015f\u0131lmakta, ve bu garip d\u00fc\u015f\u00fcnce fiziksel d\u00fcnyaya ili\u015fkin \u00e7a\u011fda\u015f fizi\u011fin bulgular\u0131yla ili\u015fkilendirilmektedir:<\/p>\n \u00ab\u2026 \u00a0Sanal ger\u00e7ek kavram\u0131 \u00e7evrimi\u00e7i d\u00fcnyalardan bildi\u011fimiz bir kavramd\u0131r, ancak sanal bir ger\u00e7eklik olarak d\u00fcnyam\u0131z bilimden \u00e7ok bir bilim kurgu konusudur. \u00a0 Mant\u0131ksal olarak yine de d\u00fcnyam\u0131z \u00e7ok-boyutlu uzay-zaman ekran\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan bir bilgi benzetimi olabilir. Hatta, e\u011fer evrenin \u00f6z\u00fc bilgi ise, madde, y\u00fck, enerji ve hareket \u00a0bilginin g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fleri olabilir, ve bir \u00e7ok korunum yasas\u0131 tek bir korunum yasas\u0131 olabilir.<\/p>\n E\u011fer evren sanal bir ger\u00e7ekse ve her sanal ger\u00e7ek bir d\u00fc\u011fmeye bas\u0131l\u0131p nas\u0131l ba\u015flat\u0131l\u0131yorsa, b\u00fcy\u00fck patlamayla evrenin yarat\u0131lmas\u0131 da \u00e7elmeli olmaktan \u00e7\u0131kar.\u00a0\u00a0D\u00fcnyan\u0131n nesnel bir ger\u00e7ek mi yoksa sanal bir ger\u00e7ek mi oldu\u011fu bilimin ele almas\u0131 gereken bir konuya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. \u00a0Uzay, zaman, \u0131\u015f\u0131k, madde ve hareket gibi ana fizik \u00f6zelliklerin nas\u0131l bilgi i\u015flemeden \u00e7\u0131kar\u0131labilece\u011fini \u00e7a\u011fda\u015f bili\u015fim-bilim s\u00f6yleyebilir. \u00a0B\u00f6yle bir yakla\u015f\u0131m, \u00a0uzay-zaman bilgi i\u015flemeyle\u00a0nas\u0131l yarat\u0131l\u0131r sorusunu yan\u0131tlayan bir nicey<\/em><\/a>\u00a0kuram\u0131 ile \u00a0enerji ve madde bilgi i\u015flemeyle\u00a0nas\u0131l yarat\u0131l\u0131r sorusunu yan\u0131tlayan bir g\u00f6relilik kuram\u0131n\u0131 uzla\u015ft\u0131rabilir.\u00bb<\/p>\n <\/p>\n D\u00fcnya bir sim\u00fclasyon mu? \u0130\u015fte kan\u0131tlar<\/a><\/p>\nKaynaklar<\/em><\/strong><\/h2>\n